جنبش آرت دکو (Art Deco)، زاده عصر جاز و رهایی، بسیار فراتر از یک سبک هنری گذرا بود. این یک انقلاب بصری تمامعیار بود که از آسمانخراشهای زیکوراتی نیویورک تا ظریفترین گلدوزیهای یک لباس شب، رخنه کرد. تاثیر آرت دکو بر دنیای مد، به زنان جسارت پوشیدن لباسهای کوتاه، صاف و آزاد را داد. در این مطلب از دنیای مد، ما المانهای طراحی آرت دکو در مد را کالبدشکافی میکنیم. برای طراحان لباس به عنوان منبع الهام و عاشقان سبکهای شیک، این مطلب شما را به قلب هندسه، تجمل و ظرافت این سبک جاودانه میبرد.
تاریخچه سبک آرت دکو: از نمایشگاه ۱۹۲۵ تا کمد لباس مدرن
اصطلاح “آرت دکو” (Art Déco) از عبارت “آرتس دکوراتیفس Arts Décoratifs” گرفته شده است. این لغت کوتاه شده نمایشگاه بینالمللی هنرهای تزئینی و صنعتی مدرن است که در پاریس ۱۹۲۵ در پاریس برگزار شد. این جنبش واکنشی به پیچیدگیهای آرت نوو و تجلیلی از عصر ماشین، سرعت و خوشبینی بود. در دنیای مد، این تغییر نگرش، لباس را از اسارت کرست رها کرد و آزادی حرکت را به ارمغان آورد.
در سبک ارت دكو، هنرمندان ایدههای مدرن را با هنرهای دستی و مواد اولیه غنی ارزشمند ترکیب میکنند. این سبک تاثیرات زیادی از سبکهای کوبیسم و فوویسم گرفته است. همچنین هنر چین، ژاپن، هند، ایران، مصر باستان و هنر مایا نیز تا حد زیادی روی این جنبش اثرگذار بودهاند.
با شروع دهه ۱۹۳۰ به تدریج سبک هنری ارت دکو سادهتر شد. بعد از جنگ جهانی دوم، این سبک به دلایل هزینه بالای معماری و طراحی، خسارات و زیانهای مالی ناشی از جنگ، به تدریج کنار گذاشته شد.
خطوط عمودی، الگوهای هندسی و حس تقارن چشمنواز از نقاشیهای تامارا لمپیکا به برشهای لباس شب راه پیدا کرد. این سرآغازی بود برای اینکه لباس، خود به یک تندیس هنری مدرن تبدیل شود، تندیسی که نه در گالری، که در خیابان و مهمانیهای باشکوه گتسبیوار به نمایش درمیآمد.
هندسه مقدس: خطوط و برشهایی که اندام را میسازند
روح اصلی یک طراحی ارت دکو در الگوهای هندسی آن نهفته است. برخلاف خطوط منحنی آرت نوو، در این سبک با برشهای مستقیم و اریب، نقشهای پلهای (شورون) و فرمهای ذوزنقهای سروکار داریم. یک طراح لباس امروزی میتواند این هندسه را اینگونه تفسیر کند:
- پیراهن شانل مدرن با دراپینگ هرمی: حجمدهی در ناحیه کمر و باسن با خطوط شکسته و زاویهدار.
- یقههای V شکل عمیق و پلهای: که به زیبایی گردن را میکشند و حالتی تندیسوار به بالاتنه میدهند.
- عدم تقارن کنترلشده: دامنهایی که از پهلو کوتاهتر و در قسمت جلویی بلندتر هستند. دقیقاً روحیه ساختارشکن اما ظریف این سبک را فریاد میزنند.
پالت رنگی قدرت: از پاستلهای یخی تا تضادهای جواهرنشان
پالت رنگی در طراحی آرت دکو بسیار هدفمند است. یک سمت طیف رنگهای یخی و پرزرقوبرق تشکیل میدهند: نقرهای پلاتین، طلای شامپاینی، بژ مرواریدی و سفید استخوانی. سمت دیگر اما جسورانه و نمایشی است: سیاه عمیق در برابر قرمز لاکی، یا سرمهای سلطنتی در کنار سبز یشمی و بنفش آمیتیست.
این تضادهای قوی که اغلب در یک لباس واحد با هم دیده میشوند، برای خلق یک استیتمنت بصری قدرتمند ضروری هستند. یک بلوز مشکی ساده، ناگهان با تزیینات هندسی طلایی روی سرآستین یا یقه، به نمادی از این سبک تبدیل میشود.
تجمل بافت: پارچهها و تکنیکهای تزیین سطح
لمس بصری و حسی در مد آرت دکو، از خود خطوط و رنگها هم مهمتر است. اینجا، تکنیک بر متریال خام میچربد. تزیینات سطحی شاهکاری از صبر و دقت هستند:
- مهرهدوزی هندسی: ردیفهای متراکم مهره و پولک طلایی و نقرهای که نقوش آفتابی یا پلهای میسازند.
- قلابدوزی: تکنیکی اصیل برای خلق نقوش برجسته و درخشان روی پارچههای ظریفی مانند شیفون و ژرژت ابریشمی.
- حاشیههای آویزان و منگولهای: که با هر حرکت، موجی از خشخش و درخشش ایجاد کرده و تجسمی از انرژی و رقص هستند. این تزیینات عموماً روی بومهای لوکس و سنگینی چون مخمل ابریشمی، ساتن و کرپ دو شین اجرا میشوند.
ویژگی های سبک آرت دکو
خصوصیات اصلی سبک آرت دكو، عبارتاند از: فرمهای هندسی متقارن، رنگهای قوی و غنی، نوگرایی و تجمل گرایی. ارت دکو در برخی مواقع، شامل مجموعهای از سبکهای مختلف و متناقض از چند سبک میشد. در این هنر، سبک فوویسم در طراحی لباس تاثیر داشته است.
به طور کلی Art Deco با مدرنیته و لوکس بودن همراه بود. هیچ کدام از آثار این سبک، ارزان قیمت و بی ارزش ارائه نمیشد، چون مواد اولیه مورد استفاده در آنها اغلب گرانبها بود. موادی مانند آلومینیوم، ورشو، چوبکارشده، پوست کوسه و گورخر در تولیدات این سبک استفاده میشد. به دلیل تجملاتی بودن، از آن در فضاهای مدرن مثل سینما، برجهای بلند و کشتیهای مسافربری استفاده میکردند.
سبک آرت دکو در معماری
بیش از هر هنری، سبک آرت دکو در معماری مورد استفاده قرار میگرفت. از مشهورترین آثار این سبک، میتوان به ساختمان کرایسلر در نیویورک، طراحی توسط ویلیام وی آلن، اشاره کرد.
از دیگر هنرمندان این جنبش در رشتههای مختلف ژاک امیل روهلمان، معروفترین مبلساز این سبک؛ ادگار براندت (Edgar Brandt) و ژان دوناند (Jean Dunand)، کار با آهن و قفل؛ موریس مارینو (Maurice Marinot)، شیشه گر، قابل ذکر است.
آرت دکو در طراحی لباس و دنیای مد
طراحی مد با حوزه های دیگر فرهنگی و هنری در ارتباط است. تاثیر آرت دکو در طراحی لباس، مانند انواع سبک های هنری در طراحی لباس، از دهه ۲۰ میلادی شروع شد. در دهه ۱۹۲۰ و ۱۹۳۰، آزادی زنان در اجتماع بیشتر شد و در فعالیتهای مشترک با مردان برابری میکردند. زنان دارای حق رای شدند، شاغل بودند، رانندگی و در مکانهای عمومی ورزش میکردند. همراهی این تغییرات با پیدایش سبک لوکس و نوگرای مد ارت دکو، باعث شد لباس زنان رنگ و شکل متفاوت، بی پروا و پر زرق و برقتر پیدا کند.
با ورود سبک آرت دکو در دنیای مد سیلوئت لباسها ساده شد. برخلاف عصر ویکتوریا، دیگر نیازی به دامنهای پرچین و پفی نبود. سیلوئت، تحت تاثیر ارت دکو استوانهای و صاف شد. در واقع همانقدر که زن جدید روحیات و اعتقاداتی آزاد داشت، نیازمند لباسی رها و آسوده نیز بود.
میراث آرت دکو روی کتواکهای امروز
این سبک هرگز از چرخه مد خارج نشده، بلکه در هر دهه توسط نسل جدیدی از طراحان بازآفرینی شده است. از پیراهنهای جرئتآفرین دهه ۶۰ سن لوران با الهام از موندریانِ دکوساز تا کتهای خوشدوخت امروزی. در کالکشنهای مدرن، شاهد استفاده هوشمندانه از چاپهای هندسی دیجیتال روی پارچههای ارگانزا و یا برشهای لیزری که جایگزین گلدوزی دستی سنگین شدهاند، هستیم. یک کت تک زنانه با شانههای تیز و کمربند فلزی منجوقدوزیشده، شاید کاملترین تفسیر امروزی از یک استایل آرت دکو باشد. تلفیقی از ساختار معماریگونه و حس تجمل زنانه که برای خیابانهای مدرن کاملاً قابل پوشیدن است.
ویژگیهای لباس سبک آرت دکو
طرح هندسی و ساده استایل آرت دکو بسیار محبوب است. در لباسهای شب از پولک و منجوق و سنگهای قیمتی و نیمهقیمتی استفاده میشود. رنگهای آبی و طلایی و نقوش هندسی از ویژگیهای لباسهای آرت دکو هستند.
طراحان در لباسهای ارت دكو از اشکال هندسی، خطوط بلند و برشهای اریب استفاده میکنند. مدل لباس ارت دکو پشتباز و شامل شنل هستند. ویژگیهای مهم در لباسهای سبک آرت دکو شامل موارد زیر است:
| ویژگی های استایل سبک آرت دکو در طراحی لباس | |
| پالت رنگی | مشکی، طلایی، نقرهای، آبی، سفید، زرد، نارنجی |
| پارچه | ابریشم، حریر، ساتن، تور، تافته |
| تزئینات | کریستال، الماس، مروارید، بدلیجات |
| منبع الهام طرح و نقش | هندسه، معماری، کوبیسم، طرحهای روسی، افریقایی، آسیای شرقی |
سبک آرت دکو در معماری داخلی و رنگ
شاید رنگها مهمترین عناصر این سبک باشند. رنگها در آرت دكو، غالبا جسورانه، زنده و روشن هستند. رنگ در مد ارت دکو به چند دسته تقسیم میشود:
- رنگهای روشن و درخشان : مثل پرتقالی، زمردی، پرطاووسی، بنفش سلطنتی و قرمز.
- رنگهای متالیک : همچون نقرهای، طلایی و ذغال سنگی براق.
- رنگهای خنثی : مانند کرم، بژ و قهوهای.
- مونوکروم : رنگهای سیاه و سفید که در کارهای کلاسیک کوکو شنل زیاد دیده میشدند.
علاوه بر رنگ، طراحی پارچه به سبک ارت دکو، جلوه زیباتری به لباس میبخشید. استفاده از نقوش هندسی در بافت پارچه، رنگ آمیزی با تکنیکهای مختلف و چاپ پترنهای هندسی با رنگهای شارپ؛ از مهمترین تکنیکهای طراحی پارچه در این دوره بود. طراحی و تزئینات پارچه با منجوق، پولک، مروارید و… عمق و تاثیر زیبایی لباس دکو ارت را چندین برابر نمود.
طراحی جواهرات در مد آرت دكو
در استایل ارت دکو جواهرات بسیار مورد استفاده است. بازتر شدن لباسهای زنانه، دلیلی شد تا طراحان زیورآلات، خلاق تر شوند. لباسهای بدون آستین دهه ۱۹۲۰ سبب شد تا بازوبندهای تزئینی با طراحی متنوع ارائه شود. کوتاهی موی زنان، طراحان زیورآلات را واداشت تا گوشوارههای بلند و تاج و سربند طراحی کنند. ساعتهای آویز، جعبه سیگار با الگوهای هندسی در جواهرات و اکسسوریها طراحی میشد. جواهرات سبک آرت دكو شامل موارد زیر هستند:
- گوشواره: گوشوارهها بلند و آزادانه حرکت میکنند. دلیل محبوبیت این گوشوارهها، کوکو شنل بود.
- گردنبند: گردنبندها به صورت رشتههای بلند مروارید و زنجیری هستند. اغلب با سنگهای قیمتی بزرگ تزئین شدهاند.
- دستبند: دستبندهای پهن و سنگین آرت دكو از سنگهای قیمتی و با الگویی پیچیده و زیبا ساخته میشوند.
- انگشتر: حلقههای انگشتر به سبک آرت دكو، معمولا یک برش سنگ قیمتی مرکزی دارند. این برش مرکزی، با سنگهای بیشمار، به صورت اشکال و رنگهای مختلف، احاطه شده است.
- سنجاقسینه یا سنجاق کلاه: این سنجاقها جاز جواهرات ضروری استایل ارت دكو است. البته به طور همزمان از آن استفاده نمی شود.
رنه لالیک (René Lalique) و کارتیه (Cartier) از طراحان جواهرات معروف عصر ارت دكو بودند. لالیک با استفاده از شیشه و سنگهای قیمتی جواهراتی ظریف، رنگی و جذابی در سبک مد ارت میساخت. کارتیه هم به ساعت سازی و جواهر سازی شهرت داشت. برخی هنرمندان دیگر هم از مواد جدیدی همچون کریستال، عاج و کروم، در ساخت زیورآلات به سبک آرت دکو استفاده میکردند.
پیشگامان مد ارت دکو: از استودیوهای پاریس تا میراث جهانی
به عنوان طراحان پیشگام در سبک آرت دکو، میتوان به جان لانوین، ژان پاکین و پل پوآرو اشاره کرد. البته نباید تاثیر فوقالعاده کوکو شانل را در ترکیب لباس ارت دکو و مد نادیده گرفت.
از دیگر هنرمندان و طراحان تاثیرگذار میتوان به ارته (Erte) تصویرساز و طراح لباس دکو، لئون بکست (Leon Bakst) طراح لباس روس، سونیا دلانی (Sonia Delaunay) طراح و نقاش فرانسوی و ژان دسپرس (Jean Despres) طراح اکسسوری فلزی، اشاره کرد.
تاثیر جنبش هنری Art Deco در کار طراحان امروز نیز همچنان مشهود است.
نسل طلایی: معماران اولیه سبک (دهه ۱۹۲۰ و ۱۹۳۰)
اینها طراحانی هستند که در همان دوره تاریخی، لباسهای آرت دکو خلق میکردند و در واقع تعریفکننده این سبک بودند:
- پل پوآرو: شاید جسورترین نام این فهرست. او بود که زنان را از کرست رها کرد و به جای آن لباسهای راسته، آزاد و اغلب با ترکیبهای هندسی از فرهنگهای شرقی (مثل کیمونوی ژاپنی) عرضه کرد. کتهای شب اپرای او با تکهدوزیهای گرافیکی، نمادین هستند.
- مادلین ویونت: معروف به “ملکه اریبدوزی” و “معمار در میان خیاطان”. او با اریبدوزی روی بدنهٔ مانکن چوبی، لباسهایی میساخت که قطراتی سیال و در عین حال هندسی بودند. تزیینات دایرهای و زیگزاگی اپلکهشده روی پارچههای ابریشمی ظریف، امضای اوست.
- کوکو شانل: با رویکرد مینیمالیستی و الهام از جنبش مدرنیسم، از سرشانههای ساختاریافته و استفاده هوشمندانه از تضادهای رنگی و بافتی (مثل ترکیب مخمل و فلز) بهره برد که کاملاً همراستا با روح ارت دکو بود.
- ژان لانوین: عشق او به ارت دکو در استفاده از نقوش الماس متقارن، پالت رنگی آبی عمیق خاص خودش (Lanvin Blue) و لباسهای معروف “Robe de Style” با دامنهای حبابی و فیگورهایی تندیسوار دیده میشود.
احیاگران مدرن: از دهه ۶۰ تا امروز
حضور طراحان معروف در این سبک نشان از ماهیت “اصیل” این سبک است. نشان میدهد که این المانها هنوز روی رانوی کالکشنهای مدرن زندهاند:
- ایو سن لوران: در کنار کارل لاگرفلد، از پیشگامان “احیای دوم” آرت دکو در دهه ۶۰ و ۷۰. کالکشنهای مشهور او با الهام از موندریان و دوره گتسبی، نمونههای درخشان این میراث هستند.
- کارل لاگرفلد: علاقه شخصی عمیقی به این سبک داشت. طراحیهای او برای کلکسیون های معروف شانل، مرتباً روحیه دهه ۲۰ را با چاشنی مدرن احضار میکرد.
- پیتر کوپینگ (Peter Copping برای Lanvin): جدیدترین نمونه از یک طراح امروزی که در کالکشن بهار/تابستان ۲۰۲۶ خود برای برند تاریخی لانوین، مستقیماً از المانهای هندسی، روسریهای سبک ۱۹۲۰ و شبحهای مجسمهوار ژان لانوین برای خلق یک “دیالوگ مدرن” با میراث ارت دکو استفاده کرد.
چگونه استایل آرت دکو امروزی بسازیم؟ المانهای سبک در استایل روزمره و محل کار
آوردن شکوه یک مهمانی گتسبی به استایل روزمره، چالشی وسوسهبرانگیز است. راز این انتقال موفق، در «تکعنصری» و «کنترل درخشش» نهفته است. هدف این نیست که در خیابان یا دفتر کار شبیه یک ستاره فیلم صامت به نظر برسید، بلکه باید یک پژواک ظریف از آن دوران طلایی را در تیپ خود جاری کنید. این کار نه تنها استایل شما را از دیگران متمایز میکند، بلکه شخصیتی دقیقبین، مدرن و آشنا به تاریخ مد را به نمایش میگذارد. در ادامه، المانهای طراحی آرت دکو را به شکلی کاملاً پوشیدنی و امروزی رمزگشایی میکنیم.
اکسسوری: دروازه ورود به دنیای آرت دکو
امنترین و هوشمندانهترین راه برای تجربه این سبک، اکسسوری است. یک جفت گوشواره طلایی با طرح «شورون» یا «قطرهای بلند» میتواند سادهترین تیپ، مثل یک پیراهن مشکی و شلوار پارچهای را به یک استیتمنت شیک تبدیل کند. در محل کار، ساعتهای مستطیلی با بند چرم مشکی و صفحهای تمیز یا یک کمربند باریک با سگک فلزی هندسی، انتخابهایی بینقص هستند. از هدبندهای مرواریدی ظریف یا کلیپسهای موی هندسی هم غافل نشوید که بی آنکه توی چشم بزنند، امضای این سبک را به همراه دارند.
بلوز و تاپهای الهامبخش: بازی با یقه و بافت
یک بلوز ابریشمی ساده با یقه پلیسهدار آفتابی یا یک تاپ با چاپ زیگزاگی و خطوط متقاطع، یکی از کاربردیترین آیتمهای یک کمد لباس کپسولی با تم دکو است. این پیراهن را زیر یک کت بلیزر مشکی یا سرمهای بپوشید تا ساختار هندسی آن، نقطه کانونی استایلتان شود. برای جلسات کاری، پارچههای مات با نقشهای برجسته (ژاکارد) را انتخاب کنید که درخشش را کنترل کرده، اما بعد بصری را حفظ میکنند.
خوشدوختی و ساختار: ستون فقرات یک تیپ حرفهای
روح آرت دکو در ساختار و خطوط تیز تجلی مییابد. یک کت یا شلوار پارچهای با برش دقیق و خط اتوی تند، خود به خود این حس را منتقل میکند. در استایل روزمره، یک کت کوتاه بدون یقه، کمی گشاد با الهام از فرم جعبهای دهه ۲۰ را با یک شلوار جین راسته و یک تاپ سفید ساده ست کنید. در محل کار، یک دامن میدی ذوزنقهای با چینهای منظم، ست شده با یک پلیور یقهاسکی ظریف و یک کت بلند، تعادل کاملی بین اقتدار و زنانگی مدرن برقرار میکند.
پالت رنگی در دفتر کار: یخیها و جواهرنشانهای خاموش
نیازی نیست حتماً طلایی براق بپوشید. رمز موفقیت در محل کار، استفاده از رنگهای عمیق و مات است. طیفهای جواهرنشان خاموش مانند سبز یشمی، آبی نفتی، شرابی تیره و خاکستری مرواریدی را جایگزین طلاییهای پرزرق و برق کنید. یک مانتوی بلند ساده به رنگ سبز یشمی، در کنار یک شال گردن ابریشمی با طرحهای هندسی کوچک و یک کیف دستی کلاج با قاب فلزی، بیآنکه از کدهای رسمی محیط کار خارج شوید، از دانش و سلیقه شما در مد سخن خواهد گفت.
کفشهای الهامبخش: جزئیاتی که در حرکت دیده میشوند
برای ایجاد یک نقطه کانونی متحرک، روی کفشها حساب کنید. کالجهای زنانه با جزئیات تسمهای (T-strap و Mary Jane) برای استایل روزمره عالیاند. اما برای دفتر کار، بوتهای چلسی با کشهای کناری پهن یا کفشهای پاشنهبلوکی که رویشان هاردوئر فلزی مینیمال کار شده باشد، انتخاب کنید. رنگها را در طیف خنثی نگه دارید؛ مشکی، قهوهای شکلاتی یا بژ که هم کاربردی باشند و هم یک اشاره هوشمندانه به دهه بیست داشته باشند.
منبع: Victoria and Albert Museum – Art Deco Fashion و artdecostyle