جنبش کوبیسم که در اوایل قرن بیستم توسط هنرمندانی چون پابلو پیکاسو و ژرژ براک بنیان گذاشته شد. این انقلاب هنری موجی ایجاد کرد که طراحان مد را به بازاندیشی در مفهوم لباس واداشت. کوبیسم بهعنوان مهمترین جنبش هنری قرن بیستم بهخصوص در سه دهه اول این قرن در حوزههای مختلف هنری، آثار زیادی را در برمیگیرد. در این مطلب از مجله دنیای مد قصد داریم به بررسی تاثیر این سبک بر دنیای مد بپردازیم.
ریشههای تاریخی؛ وقتی نقاشان به مُد درس فرم دادند
برای درک تأثیر کوبیسم در دنیای مد، ابتدا باید به اوایل دهه ۱۹۰۰ و محله مونمارتر پاریس سفر کنیم. كوبیسم، یکی از مهمترین جنبشهای هنری قرن بیستم، نه تنها در نقاشی و مجسمهسازی، بلکه در دنیای مد نیز تأثیرات عمیقی گذاشته است.
سبک کوبیسم یا حجم گرایی در فاصله سالهای ۱۹۰۷ تا ۱۹۰۸ به عنوان سبکی آوانگارد در پاریس ظهور کرد و انقلابی در نقاشی، معماری و مجسمهسازی پدید آورد. دنیای مد نیز از این تاثیر بینصیب نماند. تغییراتی تحتتاثیر این جنبش در طراحی لباس به وجود آمد.
سبک کوبیسم چیست؟ تولد یک زیباییشناسی نو
پیکاسو با تابلوی “دوشیزگان آوینیون” (۱۹۰۷) قوانین پرسپکتیو و زیباییشناسی کلاسیک را در هم شکست. او جهان را نه آنگونه که به چشم میآمد، بلکه به صورت فرمهای هندسی تجزیهشده به تصویر کشید. این ایده که میتوان یک شیء را از زوایای مختلف دید و بازنمایی کرد، یک بمب مفهومی در دنیای طراحی بود.
طراحان لباس که همواره در گفتگو با هنر بودند، این زبان بصری جدید را قرض گرفتند. آنها فهمیدند که لباس نیز لزوماً نباید صرفاً بر انحنای بدن تأکید کند، بلکه میتواند یک حجم معماریوار و مستقل باشد که با زوایا و صفحاتش با فضا بازی میکند. به این گونه، فرمهای سیال و سنتی جای خود را به ساختارهای جسورانه و خطوط شکسته دادند.
تاریخچه سبک Cubism
کوبیسم، برگرفته از واژه فرانسوی “Cubisme” به معنای مکعب است. این اصطلاح نخستین بار توسط منتقد هنری لوییس وکسل استفاده شد. این سبک اشیا را به شکلهای هندسی ساده مانند مکعب، مخروط و استوانه تجزیه میکند. همچنین با نمایش اشیا از زوایای مختلف، درک جدیدی از فضا و فرم ارائه میدهد.
کوبیسم در ظاهر هندسه و مکعب، اما در واقعیت تماشای به یک مفهوم از دیدگاههای گوناگون است. در واقع ذهنیت خود از اشیا و پدیدهها را بهصورت هندسی بیان میکردند. كوبيسم به دو نوع تحلیلی و ترکیبی تقسیم میشود که هر کدام ویژگیهای منحصر به فردی دارند.
در كوبيسم قراردادهای مرسوم و قواعد هنری سنتی جایگاهی ندارد و هنرمند باید اثر را بهعنوان یک هویت مستقل و غیروابسته به دنیای فیزیکی بیرون در نظر بگیرد. همچنین در Cubism منبع نوری مشخصی وجود ندارد و بیننده گاهی در برابر نقاشیهای این سبک دچار ابهام میشود.
یکی از مهمترین ویژگیهای آثار نقاشی Cubism بهخصوص در كوبيسم ترکیبی استفاده از تکنیکهای جدیدی مانند کلاژ، مونتاژ و بهطور کلی ترکیب بافتهای گوناگون بود. این تکنیکها باعث ایجاد تکنیکهایی جدید در مد نیز شد.
۶ ویژگی کلیدی طراحی لباس الهامگرفته از سبک کوبیسم
برشهای مورب، ایجاد بافت روی پارچه با مهره، پولک، تور، اپلیکه، پیلی یا تازدن و پارچهسازی در واقع همان کلاژ در نقاشیهای این جنبش بود. همچنین تولید پارچههای مصنوعی همچون ریون را تا حدی حاصل تاثیر کوبیسم تصنعی یا ترکیبی بر صنعت مد میدانند.
برای اینکه بتوانید یک طرح یا استایل کوبیسمی را تشخیص دهید یا خودتان دست به طراحی بزنید، باید این عناصر کلیدی را بشناسید:
۱. هندسه حرف اول و آخر را میزند
مهمترین شاخصه، استفاده از اشکال هندسی تیز و مشخص است: مثلثها، مربعها، مستطیلها و لوزیها. این اشکال یا در برش فیزیکی لباس (مثلاً یقههای زاویهدار یا دامنهای ذوزنقهای) ظاهر میشوند، یا به صورت چاپهای پارچه و گلدوزیها.
۲. خطوط شکسته و زوایای تند
خط لباس از خطوط منحنی و نرم بدن تبعیت نمیکند. در عوض، خطوط مورب، زیگزاگی و شکسته غالب هستند. این خطوط میتوانند در دوختهای تزئینی، برشهای رنگی متفاوت یک لباس (حجم رنگی) یا اکسسوریها دیده شوند.
۳. تکهسازی و بازی با پرسپکتیو
همانطور که یک تابلوی کوبیسم سوژه را تکهتکه میکند، در لباس کوبیسمی نیز با یکپارچگی بصری مواجه نیستیم. یک سمت لباس ممکن است کاملاً با سمت دیگر متفاوت باشد (عدم تقارن)، یا پارچههای مختلف با بافتهای متضاد کنار هم قرار بگیرند تا حس چندتکهبودن را القا کنند.
۴. بلوکهای رنگی جسورانه و پالت رنگی زمینی متضاد
استفاده از بلوکهای رنگی بزرگ و تخت که بدون شیب و محو شدگی در کنار هم قرار میگیرند، بسیار مرسوم است. پالت رنگی میتواند از رنگهای تند و اصلی (آبی، قرمز، زرد) برای یک استایل مدرن و گرافیکی تشکیل شود، یا از تونالیتههای مونوکروم و خاکستریهای دوره “کوبیسم تحلیلی” (قهوهای، خاکستری، نخودی) برای ظاهری کلاسیکتر و هنریتر.
۵. پارچههای ساختارمند و معماریوار
طراحی کوبیسمی با پارچههای لخت و بدننما میانه خوبی ندارد. جنسهایی که بتوانند فرم خود را حفظ کنند و حجم بسازند در اولویت هستند: مانند نمد، چرم ضخیم، نئوپرن، ارگانزای حجیم و پشمیهای سنگین. بافت پارچه نیز مهم است و میتواند بافتی زبر و خشن در تضاد با بافتی صاف و براق داشته باشد.
۶. کلاژ و مونتاژ به مثابه تکنیک
تکنیک “کلاژ” که از ابداعات دوران کوبیسم ترکیبی است، مستقیماً به دنیای مد راه یافت. استفاده همزمان از چندین جنس پارچه کاملاً متفاوت (چرم، تور، فلز، پشم) در یک لباس، دوختن تکههای اضافی روی سطح لباس، یا ترکیب چاپهای مختلف با هم، همگی یادآور این تکنیک هنری هستند.
تأثیر کوبیسم بر دنیای مد و طراحی لباس
کوبیسم با ورود به دنیای مد، سبکهای جدیدی را در طراحی لباس ایجاد کرد. طراحان مد از تکنیکهای کوبیستی مانند کلاژ، برشهای مورب و استفاده از بافتهای مختلف برای خلق لباسهایی با فرمهای هندسی و غیرمعمول استفاده کردند. این سبک به ویژه در دهههای ۱۹۱۰ و ۱۹۲۰ در آثار طراحانی مانند پویرت، ویونت و شنل دیده میشود. لباسهای طراحیشده در سالهای اوج كوبيسم، اثراتی از این سبک را در سیلوئتها، رنگ لباسها، بافتها و تزئینات خود دارند.
ویژگیهای کوبیسم در مد
- فرمهای هندسی: لباسهای الهامگرفته از کوبیسم اغلب دارای خطوط صاف، زوایای تند و فرمهای مکعبی هستند.
- استفاده از رنگهای محدود: رنگهای خنثی مانند مشکی، سفید و خاکستری در این سبک غالب هستند.
- تکنیک کلاژ: ترکیب پارچههای مختلف با بافتهای متنوع، یکی از ویژگیهای بارز طراحی لباس کوبیستی است.
تغییر سیلوئت لباسها تحتتاثیر كوبیسم
از زمان پیدایش این سبک بهتدریج سیلوئت زنان تبدیل به فرمی خطی و صاف شد. دامنها تنگتر و کوتاهتر شد و همزمان در آثار پویرت سیلوئتها از فرم منحنی به فرم هندسی تبدیل شدند.
از ۱۹۱۴ تا ۱۹۱۸ کرستها از مد زنانه کنار رفت و لباسها الگوهایی مستطیلشکل و راسته پیدا کردند و از ۱۹۱۸ تا ۱۹۲۰ با توجه به جنگ جهانی اول سیلوئتها راحتتر و سادهتر از قبل شد.
طراحان پیشگامی که کوبیسم را به تن مردم نشاندند
کوکو شانل و گابریل شانل: نبوغی فراتر از زمانه
اگرچه شنل مستقیماً یک طراح “کوبیست” نامیده نمیشود، اما او از دوستان نزدیک هنرمندان آوانگارد بود و روح زمانه را به خوبی درک کرد. شانل با ایجاد لباسهایی با خطوط ساده، راسته و مستطیلی شکل، بدن زنانه را رها کرد و فرمی مدرن و هندسی بخشید. لباسهای او، مانند “لباس سیاه کوتاه” نمادین، با تأکید بر سطوح صاف و برشهای زاویهدار، تجسم مینیمالیسم ساختاری بودند که ریشه در همان تفکر کوبیستی داشت.
مادمازل ویونه و ابداع برش اریب: حجمهای سهبعدی روی بدن
مادلین ویونه، نابغه تأثیرگذار مد، شاید مستقیمترین پیوند را با جوهره کوبیسم داشت. تخصص او در “برش اریب” (Bias Cut) به او اجازه میداد پارچه را طوری روی بدن بیندازد که حالتی مجسمهگونه و سیال پیدا کند. لباسهای او از چندین پنل هندسی تشکیل میشدند که وقتی کنار هم قرار میگرفتند، حجمهای پیچیدهای خلق میکردند که از هر زاویه، فرمی جدید را نشان میداد. این دقیقاً همان مفهوم “دیدن همزمان از چند زاویه” در کوبیسم بود که در لباس تجلی یافت.
ایو سن لوران؛ ادای احترام مستقیم به پیکاسو و براک
در دهه ۱۹۸۰، ایو سن لوران به عنوان عاشق سرسخت هنر، مجموعهای فراموشنشدنی با الهام مستقیم از آثار هنرمندان بزرگ خلق کرد. او نقاشیهای پیکاسو، براک و خوان گریس را روی پارچههای ابریشمی و لباسهای شب پیادهسازی کرد. این کار فراتر از چاپ یک نقاشی روی تیشرت بود. او فرمهای هندسی جسورانه، تضادهای رنگی شدید و درهمآمیختگی بصری را به بخشی جداییناپذیر از ساختار لباس تبدیل نمود. وی نشان داد که چگونه میتوان کوبیسم را نه فقط در الگو، بلکه در روح یک مجموعه جاری کرد.
کوبیسم در مد معاصر
امروزه نیز تأثیر کوبیسم در دنیای مد ادامه دارد. طراحان معاصر از عناصر کوبیستی مانند فرمهای هندسی، رنگهای جسورانه و تکنیکهای ترکیبی برای خلق لباسهای مدرن و جذاب استفاده میکنند. برندهایی مانند ویکتور اند رولف و ایو سن لوران در کالکشنهای خود از این سبک الهام گرفتهاند.
تأثیر کوبیسم بر اکسسوریها
کوبیسم نه تنها در طراحی لباس، بلکه در طراحی اکسسوریها مانند کیف، کفش و جواهرات نیز تأثیرگذار بوده است. استفاده از فرمهای هندسی و رنگهای متضاد در این حوزه، جلوهای مدرن و هنری به اکسسوریها بخشیده است.
Cubism و رنگ
علاوه بر سیلوئت، استفاده از چندین لایه حریر بر روی هم، درواقع از همان ابهام نور و بُعد در نقاشیهای كوبيسم الهام گرفته شده بود. رنگ، عنصر مهم دیگری در نشاندادن ارتباط کوبیسم و مد است.
استفاده از رنگهایی مانند آبی، صورتی و بژ در طراحی لباسهای اوایل قرن بیستم برگرفته از آبی و صورتی رُزی است که در نقاشیهای سبک Cubism استفاده میشده است. علاوه بر این، استفاده از ترکیب مونوکروم و رنگهای روشن صامت و کمعمق را میتوان نمود دیگری از الهامبخشی کوبیسم بر مد دانست.
چگونه یک استایل خیابانی و امروزی با المانهای کوبیسمی بسازیم؟
برای بهرهبردن از این سبک، نیازی به پوشیدن یک اثر موزهای نیست. کلید کار در ترکیب هوشمندانه آیتمهاست.
یک آیتم خاص انتخاب کنید و باقی را ساده نگه دارید
یک کت با چاپ کوبیسمی بزرگ و جسورانه را با یک شلوار راسته مشکی ساده و یک تیشرت سفید ست کنید. یا برعکس، یک شلوار با الگوی هندسی پیچیده را با یک پلیور ساده و تکرنگ بپوشید. بگذارید فقط یک بخش از استایل شما “فریاد” بزند.
انتخاب اکسسوری
گاهی یک کیف دستی ساختارمند با پنلهای رنگی متضاد، یا یک جفت گوشواره بزرگ از صفحات فلزی نامتقارن، برای تزریق روح کوبیسم کافی است. کفشهایی با پاشنههای مکعبی و عجیب یا جزئیات هندسی برشخورده نیز انتخابهای عالی هستند.
لایهلایه بپوشید
یک پیراهن راهراه نامنظم بپوشید و روی آن یک جلیقه بدون آستین با یقه زاویهدار بیندازید. آستینهای پیراهن را از زیر جلیقه بیرون بکشید تا خطوط متقاطع ایجاد شود. ترکیب یک ژاکت چهارخانه با یک شال گردن که خطوطش در جهت مخالف است، نمونه دیگری از این بازی بصری است.
جمعبندی نهایی
همانطور که دیدیم، تأثیر کوبیسم در دنیای مد یک روند زودگذر فصلی نبود، بلکه یک تغییر پارادایم در نحوه اندیشیدن به لباس به عنوان یک حجم، یک ساختار و یک بوم برای بیان انتزاعیترین ایدهها بود. از شانل و ویونه که بنیانهای طراحی مدرن را بنا نهادند تا طراحان معاصر که مرزهای فرم را جابهجا میکنند، روح کوبیسم همواره در جریان است. حالا نوبت شماست. چه یک طراح حرفهای باشید و چه صرفاً عاشق خلق یک استایل متفاوت، ابزارهای لازم را در اختیار دارید. یک کاغذ بردارید، خطکش را دستتان بگیرید و جرات دیدن جهان را از زوایای جدید پیدا کنید. کمد لباس شما، بوم بعدی شماست.
منبع: metmuseum