تاریخ مد و فشن دهه ۱۹۲۰: انقلابی در سبک و آزادی

دهه ۱۹۲۰، معروف به عصر جاز یا دهه پرجنب‌وجوش، یکی از تأثیرگذارترین دوره‌ها در تاریخ مد و فشن بود. این دهه با تغییرات اجتماعی و فرهنگی عمیقی همراه بود که در سبک پوشش و زیبایی نیز منعکس شد. زنان با کوتاه کردن موها و پوشیدن لباس‌های کوتاه‌تر، آزادی و استقلال خود را به نمایش گذاشتند. پیش از این، در مطالبی دیگر به بررسی تحولات مد در دهه‌های ۱۹۰۰ و ۱۹۱۰ پرداختیم. در این مطلب از مجله دنیای مد به بررسی ویژگی‌های مد دهه ۱۹۲۰ و تأثیرات آن بر دنیای فشن می‌پردازیم.

مهم‌ترین ویژگی مد این دهه راحتی و سادگی لباس‌ها نسبت به دوره‌های پیشین بود. لباس اسپرت و لباس‌کار به کمد لباس مردم اضافه شد. البته با وجود مینیمال‌تر شدن مد دهه 1920 نسبت به دهه‌های قبل، همچنان آداب لباس‌پوشیدن تا حدی تشریفاتی و لوکس بود.

تأثیرات فرهنگی و اجتماعی بر مد دهه ۱۹۲۰

دهه ۱۹۲۰ با پایان جنگ جهانی اول و رونق اقتصادی همراه بود. زنان که در طول جنگ نقش‌های جدیدی در جامعه ایفا کرده بودند، به دنبال آزادی و استقلال بیشتر بودند. این تغییرات در مد و فشن نیز منعکس شد. لباس‌های راحت‌تر و کوتاه‌تر، نماد آزادی و شادی زنان بودند. همچنین، رقص‌های پرانرژی مانند چارلستون و موسیقی جاز، بر سبک پوشش تأثیر گذاشتند.

دهه ۱۹۲۰ با تحولاتی در حمل‌ونقل، رسانه و هنر همراه بود. توسعه خطوط هوایی باعث سرعت در انتقال مد روز و لباس‌ها، پخش عمومی رادیو برای همه مردم باعث اطلاع رسانی سریع تر اخبار شد. یکی دیگر از عوامل موثر، جنگ بود که باعث شد برخی از لباس‌های نظامی به‌عنوان آیتم‌های مد روز وارد استایل مردم در دهه ۱۹۲۰ شود.

جنبش‌های هنری بسیاری بر مد دهه 1920 تاثیر گذاشتند که مهم‌ترین آنها جنبش هنری آرت‌دکو است. فرم‌های طبیعی جواهرات آرت‌نوو به فرم‌های هندسی تغییر کرد. جنبش موثر دیگر سوررئالیسم بود که السا شیاپارلی طراح ایتالیایی آثار ارزشمندی در این زمینه دارد.

جایگاه زنان در دهه 1920

در این دهه جایگاه زنان تغییر کرد و زن مدرن ظهور کرد. زنان آزادی‌های بیشتر و حق رای داشتند و حقوق آنها در جامعه نسبت به قبل بیشتر شد. کلیت لباس زنانه شبیه لباس مردانه و کاربردی‌تر شد. با پیشرفت تکنولوژی پارچه‌های جدید و منعطف‌تری تولید شود.
طراحانی مثل کوکو شنل در آزادی و تحول استایل زنانه نقش مهمی داشتند.

مد اوت‌کوتور 

بعد از جنگ جهانی ظرفیت‌های زیادی در زمینه مد وجود داشت. صنعت کوتور پیشرفت‌های زیادی کرد و کوتوریست‌ها کارشان را توسعه دادند. برای سنجش کیفیت آثار، سندیکای اوت‌کوتور در پاریس تاسیس شد.

مد زنان در دهه ۱۹۲۰

پیراهن‌های زنانه اصلا مانند دوره‌های قبل نبود. خط کمر پایین‌تر از حد طبیعی آمد. این باعث می‌شد انحنای کمر مورد توجه نباشد. پیراهن‌ها معمولا بلند تا روی قوزک یا کوتاه تا روی زانو بود. لباس روز اغلب آستین داشت و کوتاه و راسته بود.

مدل لباس عصر آزاد و بلندتر بود و کمربند یا ریسه‌ای از گل و تزئینات داشت. لباس شب و مهمانی بدون آستین بود و با دستکش و کلاهی ست می‌شد. این پیراهن‌ها با منجوق، سنگ‌های قیمتی و حاشیه‌های ریش‌ریش تزئین می‌شد و جنس پارچه‌‌ی آن معمولا از ساتن، ابریشم یا مخمل بود.

تحول مهم دیگر در لباس‌های زنانه این بود که می‌توانستند در مکان‌های عمومی لباس‌های ورزشی بپوشند.

لباس‌های زنانه در دهه ۲۰

• لباس فلپر (Flapper Dress): لباس‌های بدون کمر، کوتاه و پرزرق و برق که با مروارید، منجوق و تزئینات درخشان تزئین می‌شدند. این لباس‌ها نماد آزادی و شادی زنان بودند.
• دامن‌های کوتاه: دامن‌ها تا زانو یا بالاتر کوتاه شدند و به زنان امکان حرکت راحت‌تر و شرکت در فعالیت‌های اجتماعی را دادند.
• پارچه‌های سبک: پارچه‌هایی مانند ابریشم، تور و ساتن که حس سبکی و راحتی را منتقل می‌کردند.

زیبایی زنان در دهه ۱۹۲۰

موی‌های زنان کوتاه بود. معروف‌ترین مدل موی این دهه باب‌کات هست که روی آن کلاه تنگی به نام کلاچ می‌پوشیدند. زنان برای اینکه بتوانند به راحتی این کلاه‌ها را بر سر بگذارند، موها را کوتاه می‌کردند. اما دلیل دیگر محبوبیت موی کوتاه این بود که زنان می‌خواستند استایل مردانه‌تری پیدا کنند.

زن‌ها در این دهه به زیبایی اهمیت زیادی می‌دادند. برای مهمانی‌های شب آرایش اسموکی می‌کردند و مژه‌های مصنوعی بلند می‌گذاشتند. استفاده از خط چشم، کرم پودر و رژگونه رایج بود. سینما در گرایش زنان به آرایش صورت و تنوع آن نقش مهمی داشت.

سبک مو و آرایش زنانه

• موهای کوتاه (Bob Cut): مدل موی بوب کات، نماد زن مدرن و مستقل بود. این مدل مو با کلاه‌های کلوش (Cloche) که در آن زمان محبوب بودند، هماهنگی کامل داشت.
• آرایش چشم‌های دودی: آرایش چشم‌های تیره و لب‌های قرمز، از ویژگی‌های زیبایی این دوره بود.

تا قبل از 1920، به خاطر بلندی پیراهن‌ها، کفش دیده نمی‌شد. با کوتاه‌شدن قد لباس‌ها طراحی کفش مهم شد. زنان با توجه به هر نوع لباس و رویدادی کفش مخصوص داشتند. شال‌گردن خز، سربند، گردنبند ریسه مرواریدی و دستکش‌های بلند هم از اکسسوری‌های رایج در دهه 1920 بودند.

دختران فلاپر

دهه ۲۰ را عصر جاز هم می‌نامند. زیرا موسیقی جاز تاثیرات بسیاری در مدرن‌شدن نسل این دهه داشت؛ یکی از تاثیراتش شکل‌گیری رقص‌های جدید بود. فلاپرها نسلی از دختران جوان بودند که دامن‌های کوتاه می‌پوشیدند، مو‌هایشان را کوتاه می‌کردند و کلاه کلاش بر سر می‌گذاشتند. به موسیقی جاز علاقه داشتند و رقص‌پایی سریع با این موسیقی انجام می‌دادند که بسیار معروف بود.

مد مردان در دهه ۱۹۲۰

در نیمه‌ی اول دهه شلوار مردانه کوتاه‌ با دم‌پای پاکتی و کت‌ها کلاسیک‌تر بود. در نیمه‌ی دوم دهه کت‌وشلوار‌ها کمی گشادتر شد و جلیقه‌های دو سری دکمه مد شد. مردها برای فعالیت‌های ورزشی و تفریحی لباسی جداگانه داشتند. جلیقه و شلواری کوتاه که با جوراب بلندی پوشیده می‌شد.

مردان مانند زنان لباس روز و شب داشتند. کت و شلوار عصر و شب مشکی یا آبی مهتابی بود که گاهی با تکه‌های ساتن تزئین می‌شد. با لباس شب پاپیون، دستمال‌گردن، گل‌یقه و دستکش سفید و کلاه ابریشمی مشکی استفاده می‌کردند. لباس روز ساده‌تر بود. از پارچه‌های راحت‌تر و در رنگ‌های روشن‌تر دوخته می‌شد.

لباس‌های مردانه

• کت و شلوارهای گشاد: مردان از کت و شلوارهای گشاد با شلوارهای بلند و کت‌های باریک استفاده می‌کردند.
• کراوات و دستمال گردن: کراوات‌های باریک و دستمال‌های گردن از اکسسوری‌های محبوب مردان بودند.

اوایل دهه پیراهن‌های مردانه به جای یقه، بند باریکی داشت که جدا از پیراهن بود. دور گردن بسته و با دکمه به پیراهن وصل می‌شد. اما از اواسط دهه پیراهن‌هایی با یقه سرخود به‌طور گسترده محبوب شد.

کلاه مردان نشان‌دهنده جایگاه اجتماعی آنها بود. مردان طبقات اجتماعی بالا از کلاه هامبورگ استفاده می‌‌کردند. مردان طبقه متوسط کلاه بولر و فدورا و مردان طبقه کارگر کلاه‌های تختی مثل نیوزبوی بر سر می‌گذاشتند.

مد کودکان در دهه 1920

مد بچه‌ها راحت‌تر، شیک‌تر و منعطف‌تر شد. قبلا لباس دختربچه‌ها لایه‌های زیادی داشت. سنگین بود و مانع فعالیت و بازی آنها می‌شد. اما در دهه ۱۹۲۰ دختران پیراهن‌های راسته، ساده و کوتاه می‌پوشیدند.

پسربچه‌ها هم در این دهه شلوارک و پیراهن آستین کوتاه می‌پوشیدند. به‌طور کلی در این دهه، لباس بچه‌ها از پارچه‌های لطیف‌تر و راحت‌تری تهیه می‌شد. کفش کودکان پارچه‌ای و سبک بود.

تأثیرات مد دهه ۲۰ میلادی بر دنیای مد امروز

مد دهه ۱۹۲۰ همچنان الهام‌بخش طراحان مدرن است. لباس‌های فلپر، مدل موی باب کات و آرایش چشم‌های دودی، هنوز هم در کالکشن‌های امروزی دیده می‌شوند. این دهه نشان داد که مد می‌تواند ابزاری برای بیان آزادی و هویت فردی باشد.

 تاریخچه مد دهه ۲۰ میلادی در ایران؛ از قاجار تا پهلوی اول

مد دهه ۲۰ میلادی در ایران، دوره‌ای انتقالی بود. این دهه مصادف با اواخر سلطنت احمدشاه قاجار و آغاز حکومت رضاشاه پهلوی است. تغییرات سیاسی، تحولاتی در پوشاک مردم ایجاد کرد. مد زنان و مردان ایرانی، ترکیبی از سنت و مدرنیته شد. تأثیرپذیری از مد اروپایی، به آرامی آغاز گردید. اما این تغییرات یکسان و بدون تنش نبود.

 مد زنانه ایرانی در دهه ۲۰؛ چادر، روسری و شنل‌های فرنگی

در اوایل دهه ۲۰، اکثر زنان ایرانی چادر به سر داشتند. این پوشش سنتی، کاملاً رایج بود. اما به تدریج، زنان طبقات مرفه تغییر کردند. روسری‌های ابریشمی و شنل‌های بلند (مانتوهای اولیه) رواج یافت. این شنل‌ها از مد اروپایی الهام گرفته بودند. رنگ‌های تیره مثل مشکی و طوسی بیشتر استفاده می‌شد. زیر شنل، دامن‌های تا مچ پا و بلوزهای ساده پوشیده می‌شد. موها، هنوز کاملاً پوشیده بود. کفش‌های پاشنه‌کوتاه و ساده، مرسوم بودند.

مد مردانه ایرانی در دهه ۲۰؛ از عبا و قبا تا کت و شلوار

مد مردانه دهه ۲۰ ایران، تحولی سریع‌تر را تجربه کرد. مردان روحانی و بازاری، همچنان عبا و قبا می‌پوشیدند. اما درباریان و روشنفکران، کت و شلوارهای اروپایی را انتخاب کردند. این کت و شلوارها، معمولاً پارچه‌های کتانی یا پشمی داشتند. کلاه پهلوی (کلاه شاپو) اجباری شد. جلیقه‌های ساده و کراوات‌های باریک، نشانه شیک‌پوشی بود. شلوارها، کمی گشاد و بالای مچ پا بودند. ریش‌تراشی کامل و سبیل‌های کوتاه نیز مد شد.

تفاوت‌های منطقه‌ای و طبقاتی در مد دهه ۲۰ ایران

مد دهه ۲۰ میلادی در تهران، با تبریز یا شیراز تفاوت داشت. در شهرهای بزرگ، تغییرات سریع‌تر رخ می‌داد. اما در روستاها، پوشاک سنتی دست‌نخورده باقی ماند. طبقه اعیان، کامل‌ترین تأثیر را از مد فرنگی گرفت. طبقه متوسط شهری، ترکیبی از سنت و مدرنیته را می‌پوشید. قشر فقیر، همچنان همان لباس‌های کهن را استفاده می‌کرد. این تنوع، ویژگی اصلی مد ایرانی در آن سال‌ها بود.

برگرفته از سایت thefashionfolks و Wikipedia